|
ΚΑΒΟ-ΜΑΛΙΑΣ (Ιστορικές χαρακτηριστικές περιγραφές) Από τον: Αντιναύαρχο Κ. Καταγά Π.Ν
|
|
ΚΑΒΟ-ΜΑΛΙΑΣ (Ιστορικές χαρακτηριστικές περιγραφές) Από τον: Αντιναύαρχο Κ. Καταγά Π.Ν. εα
Είναι το ακρωτήριο της Ελλάδος του οποίου η πράγματι άγρια φύση και η θάλασσα με τις καταστάσεις που δημιουργεί γύρω του έχουν ιστορηθεί και περιγραφεί από την μυθική αρχαιότητα μέχρι σήμερα τόσο εκτεταμένα και ζωηρά όσο για κανένα άλλο θαλασσινό γεωγραφικό σημείο της Ελλάδας. Στην κυριολεξία είναι ένας «θρύλος» αφού η λέξη αυτή σημαίνει σημαίνει: θόρυβος, βοή, κραυγή, έννοιες που ταιριάζουν στην άγρια ανεμοδαρμένη γήινη και θαλασσινή φύση του, αλλά και συνδέονται στην μεταφορική τους σημασία με την καταγραφή της εμπειρίας των ναυτικών και των περιηγητών που το έχουν περιπλεύσει στο διάβα των αιώνων από την εποχή του μύθου μέχρι και σήμερα. Οι περιγραφές του Κάβου εμφανίζονται δυνατές και χαρακτηριστικές από τον Όμηρο στην Οδύσσεια, στο πρώτο-πρώτο δηλαδή κείμενο της γλώσσας μας, στο οποίο βέβαια ο θείος ποιητής μεταφέρει όλη την θαλασσινή μυθολογία και γεωγραφική γνώση της προ αυτού ηρωικής εποχής του Τρωικού την οποία περιγράφει στα έπη του. Μια επιλογή των πιο χαρακτηριστικών περιγραφών του Κάβου από την εποχή του Ομήρου και την μετά από αυτόν αρχαιότητα έως τα σημερινά μας χρόνια δίνεται στις παρακάτω γραμμές με σκοπό να καταδειχθεί η διαχρονική ιστορική σημασία αυτού του άγριου κάλλους δημιουργήματος της φύσεως που ονομάζεται «Μαλέας» και συνηθέστερα σήμερα «Κάβο-Μαλιάς».
Οι περιγραφές στην Οδύσσεια. Στην Οδύσσεια συναντούμε τέσσαρες περιγραφές. Τις καταχωρούμε με την αλφαβητική σειρά των ραψωδιών του έπους αναφέροντας για κάθε μια λίγα λόγια που τη συνδέουν με την υπόθεση της οικείας ραψωδίας. Για την απόδοση του Ομηρικού κειμένου στην δημοτική χρησιμοποιούμε τον μεγάλο μας Εφταλιώτη. α.- Ραψωδία γ΄. Στίχοι 286-290. Ο Νέστορας διηγείται στον Τηλέμαχο τι τράβηξε ο Μενέλαος κατά την προσπάθειά του να περάσει τον Μαλέα. «Μα όταν κι αυτός στα μελανά τα πέλαγα έξω βγήκε με τα γοργά καράβια του και στο βουνό Μαλέα κατέβηκε αρμενίζοντας, τότε φριχτό ταξίδι ο Δίας ο βροντόφωνος του ετοίμασε με ανέμους που σφυριχτοί φυσούσανε και κύματα σηκώναν μέσα στην άγρια θάλασσα πελώρια ίσα με όρη.» Με αυτές τις συνθήκες στον Μαλέα δεν μπόρεσε να τον περάσει και η συνέχεια της ραψωδίας διηγείται την αναγκαστική από τις συνθήκες εκτροπή του πλου των πλοίων του Μενελάου στην Αίγυπτο. Αυτή η Ομηρική περιγραφή της κατάστασης θαλάσσης στον Μαλέα είναι η πιο ζωντανή και αντιπροσωπευτική και την έχουν βιώσει άπειρες φορές οι ναυτικοί στους αιώνες μέχρι και σήμερα. β.- Ραψωδία δ΄. Στίχοι 514-517 Σε αυτήν την ραψωδία διηγείται ο Μενέλαος στον Τηλέμαχο στην Λακεδαίμονα για το ταξίδι του στην Αίγυπτο, όπου κατώρθωσε να συναντήσει τον Πρωτέα, και τα λόγια του Πρωτέα περιγράφουν τι συνέβη στον Αγαμέμνονα όταν περνούσε τον Μαλέα: «Όμως σαν κοντοζύγωσε τον αψηλό Μαλέα, μπόρα τον παίρνει ξαφνική και τον πετάει πελάγου, καθώς βαριαναστέναζε, προς ξενικό ακρογιάλι, που ο Θυέστης είχε μια φορά τους πύργους του και ζούσε» Έτσι, και ο Αγαμέμνονας βρέθηκε σε άλλα μέρη από αυτά στα οποία ήθελε να πάει. γ.- Ραψωδία ι΄. Στίχοι 79-82 Σε αυτήν την ραψωδία ο ίδιος ο Οδυσσέας διηγείται στον Αλκίνοο τι συνέβη στον Μαλέα όταν μετά τους Κίκονες στην Θράκη έπλεε με τον στολίσκο του για να παραπλεύσει τον Κάβο και να ανοιχτεί στο Ιόνιο για την Ιθάκη. «…………………………. Και τότες θ’ αξιωνόμουν στον τόπο μου άβλαβος να ρθώ, μα τον Μαλέα γυρνώντας κύμα και ρέμα και Βοριάς μας βγάζουν απ’ το δρόμο και πέρα από τα Κύθηρα στα πέλαα μας πετάνε.» Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης στον Κάβο ήταν να βρεθούν στην χώρα των Λωτοφάγων που όλοι την τοποθετούν στις ακτές της Β. Αφρικής. Από εκεί κατά την συνέχεια των διηγήσεων του Οδυσσέα στον Αλκίνοο αρχίζουν τα μεγάλα πάθια του Οδυσσέα με τους Κύκλωπες, το νησί του Αιόλου(ασκό του Αιόλου), τους Λαιστρυγόνες, την Κίρκη, τον Άδη, τις Σειρήνες κ.λ.π. δ.- Ραψωδία τ΄. Στίχοι 185-188 Σε αυτήν την ραψωδία πάλι ο ίδιος ο Οδυσσέας ( αλλά μη αναγνωρισμένος ακόμη από την Πηνελόπη και υποκρινόμενος τον Κρητικό ) της διηγείται την πλαστή ιστορία κατά την οποία ο Οδυσσέας κατά τον πλού του προς την Τροία συνάντησε ισχυρούς ανέμους στον Μαλέα που τον έριξαν στην Κρήτη. «Εκεί είδα τον Δυσσέα εγώ, και ξενοφίλεψά τον τι του ανέμου η μάνητα τον πέταξε στην Κρήτη στην Τροία καθώς αρμένιζε, λοξά από τον Μαλέα κι ήρθε στην Αμνισό, κοντά στης Ειλειθυίας το σπήλιο» Πλαστή ή όχι η ιστορία (γιατί μπορεί και να έγινε έτσι κατά τον πλου του προς την Τροία) πάλι αναφέρεται στον Κάβο και την άγρια κατάσταση της θάλασσάς του.
Μια αναφορά του Μαλέα στους Ομηρικούς Ύμνους. Ο Ύμνος προς τον Απόλλωνα διηγείται ένα σημαντικό περιστατικό κατά το οποίο ο θεός(σκεπτόμενος την ανάγκη να βρει ιερείς για το Μαντείο του) αποφάσισε να φέρει στους Δελφούς, ως ιερείς του, το πλήρωμα ενός Μινωικού πλοίου που το είδε από εκεί ψηλά να πλέει από την Κρήτη προς την Πύλο. Αποφάσισε έτσι να το φτάσει, να επιβεί σε αυτό μεταμορφωμένος σε τεράστιο Δελφίνι και να το οδηγήσει στις ακτές κάτω από τους Δελφούς, στον κόλπο της Κρίσας. Αυτή η επιβίβαση έγινε στο πέλαγος και το πλοίο με φοβισμένο το πλήρωμά του από τον τεράστιο θαλάσσιο επισκέπτη έπλευσε προς τον Μαλέα και εν συνεχεία σε θαλασσοζωσμένη πόλη της Λακωνίας, όπως μας λένε οι στίχοι: «……..Κι ορμητκός Νοτιάς έσπρωχνε από πρύμα το γοργό πλοίο και τότε τον Μαλέα παρέπλευσαν και στην στεριά σιμά της Λακωνίδας φτάσανε την πόλη την θαλασσοζωσμένη…..» Στην χρυσογλώσσα του Ύμνου η θαλασσοζωσμένη πόλη γράφεται «αλιστέφανον πτολίεθρον», και πρέπει να είναι οι αρχαίες Βοιές , η σημερινή Νεάπολη Λακωνίας.
Ο Μαλέας και στα «Αργοναυτικά» των Ορφικών. Η «Αργώ» των Αργοναυτών πέρασε και αυτή από τον Μαλέα, όπως μας λένε τα «Αργοναυτικά» των Ορφικών που αποδίδονται στον ίδιο τον Ορφέα. Κατά την διήγηση, στην επιστροφή της από την Κολχίδα μετά την νήσο Ανάφη, ο Ορφέας έφερε την Αργώ στην Λακωνική για να κάνει καθαρτήριες τελετές εναντίον της κατάρας του Αιήτου και για να αποβιβασθεί εν συνεχεία ο ίδιος για την πατρίδα του τα Λείβηθρα της Πιερίας, αφήνοντας τους Αργοναύτες να συνεχίσουν το ταξίδι τους για την επιστροφή τους στην Ιωλκό. Το κείμενο των Αργοναυτικών γράφει: «Όταν κωπηλατούντες φθάσαμε στα ακρωτήρια της Μαλεήτιδος κατά τας προτροπάς της Κίρκης επρόκειτο να απορρυπάνω δια καθαρτηρίων τελετών τας κατάρας του Αιήτου…»
Ο γεωγράφος Στράβων για τον Μαλέα. Την καλύτερη περιγραφή για τον Μαλέα ο Στράβων μας την δίνει όχι κατά την περιγραφή του ίδιου του ακρωτηρίου αλλά κατά την περιγραφή της Κορίνθου όπου εξηγεί ότι η Κόρινθος επί του ισθμού χαρακτηρίζεται ως πλούσια (αφνειός) διότι έχει δυο λιμάνια εκ των οποίων το ένα είναι προσιτό εις τους από την Ασία ερχομένους το δε άλλο εις τους ερχομένους από την Ιταλία και έτσι διευκολύνει την ανταλλαγή των εμπορευμάτων μεταξύ των δυο αυτών περιοχών που απέχουν τόσο πολύ μεταξύ τους. Και συνεχίζει με το κείμενο: «Λοιπόν παλαιά ο ναυτιλλόμενος συνήντα μεγάλας δυσκολίας δια να διέλθη όχι μόνον το στενόν της Σικελίας, αλλ’ ακόμη και εξ αιτίας των αντιθέτων ανέμων και το ανοικτόν πέλαγος υπεράνω του ακρωτηρίου των Μαλεών, τουτο δε μαρτυρεί και η παροιμία: Παρακάμψας τον Μαλέα να λησμονήσεις τους εις την πατρίδα σου ευρισκομένους.» Αυτή η παροιμία έχει μείνει έκτοτε γνωστή στους αιώνες και λέγεται μέχρι σήμερα ακριβώς στην αρχαία της έκφραση: «Μαλέαν δε κάμψας επιλάθου των οίκαδε»
Ο Παυσανίας για τον Μαλέα, το Νύμφαιον και το Επιδήλιον. Η περιγραφή του Παυσανία για τον Μαλέα τον οποίον περιέπλευσε ο ίδιος στην διαδρομή που έχει κάνει στα «Λακωνικά» του επικεντρώνεται στα δυο σημαντικά Ιερά εκατέρωθεν του Ακρωτηρίου, το Νύμφαιον στα Ν.Δυτικά του αφιερωμένο στον Ποσειδώνα και το Επιδήλιον στα Βόρειά του αφιερωμένο στον Απόλλωνα. Για το δεύτερο αναφέρει και την ιστορία πως έλαβε αυτό το όνομα γιατί εκεί εκβράσθηκε το ξόανο του Δηλίου Απόλλωνα που οι βάρβαροι υπό τον Μιθριδάτη και τον στρατηγό του Μηνοφάνη έριξαν στην θάλασσα κατά την καταστροφή της Δήλου, ασέβεια για την οποία και τιμωρήθηκαν και οι δύο τους από τον θεό.
Επιλογή περιγραφών από νεώτερους ξένους και Έλληνες συγγραφείς και περιηγητές. Από τις πολλές και πιο παραστατικές που αποτελούν και θαυμάσια λογοτεχνικά κείμενα επιλέγουμε μόνο λίγες για συντομία.
α.- Από τον Λαμαρτίνο Ο μεγάλος Γάλλος ποιητής του ρομαντισμού ταξίδεψε το 1832 με πλοίο στην Ελλάδα και την Α. Μεσόγειο. Το ταξίδι του αυτό το ονόμασε «Οδοιπορικό ψυχής» και από το εκδοθέν μετά το ταξίδι ημερολόγιό του είναι παρμένο ένα μέρος της περιγραφής του Μαλέα γραμμένης κατά την παράκαμψη του Κάβου. Αφού ο Λαμαρτίνος μπαίνοντας στα Ελληνικά νερά στο Ταίναρο, εκθέτει τις θλιβερές του σκέψεις για την δολοφονία του Καποδίστρια, γράφει όταν πια πλησιάζει τον Μαλέα: «Βρισκόμαστε στην μύτη του Μαλέα, πρώτο ακρωτήρι της Πελοποννήσου που προχωρεί μέσα στην θάλασσα και που ονομάζεται τώρα ακρωτήρι του Αγίου Αγγέλου, -φόβος και τρόμος για τους Έλληνες ναυτικούς- κι από όπου ο άνεμος φυσάει προς την θάλασσα με τόση ορμή που ρίχνει πέτρες από το βουνό και τις κάνει να κατρακυλάνε μέχρι τα καταστρώματα των πλοίων, τα ξαφνιασμένα από τα μπουρίνια του. Πάνω στην απόκρημνη πλαγιά την αδιάβατη από βράχους που έχουν λαξεύσει κάθετα οι άνεμοι και τα κύματα, η τύχη έχει σφηνώσει τρεις βράχους που έχουν ξεκολλήσει από την κορυφή και τους κρέμασε έτσι σαν φωλιά από θαλασσοπούλια πάνω στο θορυβώδες κύμα της θάλασσας που ροκανίζει τη γωνιά του ακρωτηρίου. Λίγο κοκκινόχωμα, που οι πέτρες το είχαν σταματήσει κατά την πτώση τους, δίνει ζωή σε πέντε ή έξι συκιές που γέρνουν προς το κενό που χάσκει στην βάση τους. Το μάτι δεν μπορεί να ξεχωρίσει κανένα μονοπάτι, καμιά κλίση του εδάφους από όπου θα μπορούσε κανείς να φτάσει αυτό το βουναλάκι με το πράσινο. Παρ’ όλα αυτά ανακαλύπτουμε ένα μικρό σπιτάκι ανάμεσα στις πέντε συκιές, γκρίζο και σκοτεινό, όπως οι τρεις βράχοι που του χρησιμεύουν σαν βάθρο. Μερικά αρχαία ερείπια, παρασυρμένα κατά το ήμισυ από τον χρόνο και τις καταιγίδες, ξεχωρίζουν ακόμη με τις πλινθόκτιστες σειρές τους και έχουν τρεις αψίδες που οδηγούν προς ένα είδος εξώστη. Ακόμη και ένας αετός θα φοβόταν να χτίσει την φωλιά του σε τέτοιο μέρος, που δεν έχει ούτε μια συστάδα μαστιχόδεντρων ή μυρτιών για να προστατευτεί από τον αέρα που λυσσομανάει από το ακρωτήρι, που το χτυπάει διαρκώς ο καυτός ήλιος, το βουητό και ο αφρός των κυμάτων. Εν συνεχεία στην περιγραφή του ο Λαμαρτίνος μιλώντας για τον ερημίτη καλόγερο που ζούσε πάνω στον Κάβο και τον ανέφεραν όλα τα παραπλέοντα πλοία εκείνης της εποχής γράφει: «Πρέπει να είναι ηρωική ψυχή, δαιμόνιο με αρχαία δύναμη…για να διαλέξει αυτήν την γυποφωλιά και να έχει περιορίσει την ζωή του, την σκέψη του και τα μάτια του στα πιο φοβερά θεάματα που θα μπορούσε ποτέ να προσφέρει η φύση στον άνθρωπο. Τα λόγια που υπογραμμίζουμε πιο πάνω από την όλη περιγραφή του Λαμαρτίνου αποτελούν την πιο δυνατή και χαρακτηριστική περιγραφή του άγριου φυσικού κάλλους του Μαλέα και από μόνα τους φωνάζουν για την διάσωσή του ως φυσικού και ιστορικού μνημείου της Πατρίδας μας.
β.- Από τον Α. Καρκαβίτσα Στα «Λόγια της πλώρης» ο Καρκαβίτσας έχει ένα διήγημα με τον τίτλο «Καβομαλιάς». Σ’ αυτό ένας από τους ναύτες διηγείται μια ιστορία για την άρρωστη Μπεοπούλα του Φαρακλού όπου ένας μάγος την κάνει καλά με τα ξωτικά στοιχειά που απελευθερώνει από την κασέλα του. Μετά την ίασή της όμως δεν μπορεί να τα τιθασεύσει και αυτά είναι που προκαλούν τις φουρτούνες του Κάβου: «Τις φουρτούνες του Κάβο Μαλιά δεν τις κάνουν ανέμοι. Εγώ να σας πω. Όχι, σου λέει, είναι χοντρός κάβος και χύνει το βουνό αέρα κι έρχεται ο Θρακιάς από πάνω και βγάζουν αψάδα οι Βελανιδιώτισσες. Κολοκύθια! Μωρέ τις φουρτούνες του Καβομαλιά δεν τις κάνουν ανέμοι…Τις κάνουν τα στοιχειά.»
γ.- Από τον Κώστα Ουράνη: Δια τον Μαλέα. Από το έργο του «Ταξίδια στην Ελλάδα»: «Τα βουνά που πέφτουν σχεδόν κάθετα στη θάλασσα από ένα εντυπωσιακό ύψος και την γεμίζουν μ’ έναν ίσκιο βαράθρου, ήταν ο κακός δαίμων των θαλασσοπόρων. Είναι σπανιώτατατο να στρίψη κανείς το ακρωτήριο αυτό με μπουνάτσα. Κι όταν ακόμα ο άνεμος δεν είναι ορμητικός, τα νερά έχουν μια μυστηριώδη αναταραχή. Δυνατά ρεύματα σηκώνουν όλο το χρόνο άγριες τρικυμίες: λυσσασμένα τα κύματα δέρνουν ανήλεα τις παρυφές των βράχων μ’ ένα κολασμένο βουητό και κάνουν και τα μεγάλα σημερινά πλοία να δυσκολεύωνται να περάσουν. Θάλεγε κανείς ότι στο άξενο αυτό ακρωτήριο κατοικεί το ίδιο εκείνο γιγαντιαίο και τρομερό πνεύμα, που οι Πορτογάλοι θαλασσοπόροι της εποχής των ανακαλύψεων το τοποθετούσαν στο ακρωτήριο της Καλής Ελπίδος, το κακό εκείνο πνεύμα, που μόλις έβλεπε ένα καράβι, ανατάραζε τα νερά, για να το καταποντίση…»
δ.- Από την Αθηνά Ταρσούλη: Δια τον Μαλέα Από το έργο της «Κάστρα και Πολιτείες του Μοριά» «Ανάμεσα κάβο-Καμήλας και κάβο-Μαλιά, μες στην σχισμάδα ενός βουνού ασπρίζουνε τα Βελανίδια. Σκοτεινά σύννεφα, σα μαύρα πουλιά, πλανιούνται πάνω από το Μαλέα και τον δείχνουνε ζοφερώτερο ακόμα, κοφτό και τραχύτερο μες στην ακινησιά του. Πίσω από τα μπλάβα κι άγρια φαράγγια της Λακωνίας κατεβάζει τώρα φρέσκο δυνατό. Η θάλασσα, σαν κυνηγημένη, σε απανωτές σβιλάδες που την περιτρέχουν ανατριχιαστικά, μελανιάζει, ρυτιδώνεται και σπάει γύρω από το πλοίο τους αφρούς της. Οι αντένες και τα σχοινιά στο φύσημα του αγέρα αφήνουν σφύριγμα ουρλιαστικό, σαν της δεντρογαλιάς…Το «Δελφίνι» μας με δυνατή φόρα κάνει ορμητικές βουτιές, παρ’ ολίγο μακροβούτια και αγριεμένα κύματα ανοίγουν σαν δυο πελώρια φτερά…Βλοσυρός, μονόχνωτος, μελανιασμένος, ο φοβερός Μαλέας μας στέλνει τώρα μεσ’ από το σταχτοκίτρινο διαμελισμένο αντανάκλασμά του τους αφρούς του θυμού του…Και τόσο λυσσάει, μουγκρίζει σφυριχτά μες από τα έγκατά του, και γεμίζει την γύρω έκταση με παχειές σαπουνάδες. Στις κάθετες πλευρές του γκρεμνού, σχισμάδες ανεμοδαρμένες γράφονται, ίδιες ρυτίδες σε μούτρο άγριου Γίγαντα…»
Αυτές είναι μερικές επιλεγμένες περιγραφές του Μαλέα από κορυφαίες πέννες από τον θειο Ποιητή ως το σήμερα. Όλοι τους χρησιμοποίησαν την γλώσσα τους στα όρια της λογοτεχνικής της ομορφιάς και δεινότητας για να περιγράψουν την μοναδική άγρια ομορφιά του Κάβου. Και για αυτό-πέρα από όλα τα άλλα- είμαστε και απέναντί τους υπεύθυνοι για την διάσωσή του αντικειμένου του θαυμασμού τους.
|
